1. vers a capella (Det er ikke alltid like lett å notere slik man synger...eller å synge slik som notert....)
Gulltavle er et terningspill, som kanskje peker på hell og uhell, og det som er skjebnebestemt. Runene står for kunnskap. Ved å bruke sin kunnskap kan Villemann redde Magnhild fra Nøkken.
Nøkken vil ha tak i Magnhild. Hun er kjæreste med Villemann og skal gifte seg med han. Magnhild gråter fordi hun tenker at hun skal lide samme skjebne som sine søstre, som ble tatt av Nøkken. Villemann og Magnhild sitter og spiller et terningspill, og Villemann spør hvorfor hun gråter. Hun svarer at hun gråter for sine søstre, som falt fra broa over elven. Villemann sier han skal bygge ny bro, slik at Magnhild kan ri over. Magnhild sier at den broa må være sterk. Han bygger bro, men på broa snubler hesten, slik at hun flyter avgårde i strømmen, der Nøkken venter på henne. Hun roper på Villemann. Villemann ber tjenestegutten løpe etter harpa. Villemann spiller på harpa si, og redder slik Magnhild fra Nøkkens grep. Visa ender med at Nøkken sprekker som et troll, og blir til stein.
Hennar bur = rommet hennes
Versjon 1 - Utdrag
Å Villemann og hans møy så prud
- hei fagraste lindelauvet alle,-
dei leika gulltavle i hennar bur.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Kvar gong gullterningen rann umkring
- hei fagraste lindelauvet alle,-
so rann det ei tåre på Magnhilds kinn.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Græte du åker, eller græte du eng,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
ell græte du det at du sov i mi seng?
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
---
Eg græt inkje åker, eg græt inkje eng,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
eg græt inkje de at eg sov i di seng.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Då dei kom midte på håge bru
- hei fagraste lindelauvet alle,-
Då snåva hennar gangar i raude gullsko
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Gangaren snåva i raudegullsaum
- hei fagraste lindelauvet alle,-
og jomfruva raut åt stride straum
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Stolt Magnhild slo opp med kvite hand
- hei fagraste lindelauvet alle,-
Å Villemann, Villemann hjelp meg i land
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Villemann tala til smådrengjen sin:
- hei fagraste lindelauvet alle,-
Du hentar meg horpa i raude gullskrin.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
---
Han leika med lempe, han leika med list
- hei fagraste lindelauvet alle,-
fuglen dåna på ville kvist.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
--
Han leika med vreie og leika med harm,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
han leika Magnhild av Nykkjens arm.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Visa ender med at Nøkken sprekker og blir til stein.
Villemann leika og horpa skein,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
nykkjen han sprakk i hardan stein.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
---
I en annen versjon heter det i sluttstrofene:
Så slo han si horpe te bonns i si harm
- hei fagraste lindelauvet alle,-
for å utvinne krafti av trollenes arm.
Å upp så kome trolli or djupaste sky,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
det gjalla i berg og det runga i sky.
Resten av visa kan du lese i Norske folkeviser gjennom 1000 år (Kvandal 2000)
Du kan høre en variant på cd'en Hugen leikar så vide Opptak fra Norsk folkemusikksamling.
– Ved dragonerne de lystede å vinne –
2. Villemann tala te smådrengjen sin.
Du hentar meg harpa i raue gullskrin.
3. Villemann gjenge for straumen å stå.
Lysteleg konne han gullharpa slå.
4. Han leika med lempe han leika med list.
Å fuggelen tala på grøne kvist.
5. Han leika med kny han leika med harm.
Han leika Magnhild av nykkens arm.
6. Å upp so kome trolli.
Det gjalla i berg o det rulla i sky.
7. Så slo han si horpe te bonns i si harm.
For å utvinne kraft ifra trollenes arm.
Tekstoppskrift:
1938 av Rolf Myklebust etter Høye Strand, Seljord, Telemark.
NRK Rolf MAGN. 756 opptak: 31/10 1938
TSB A 50
Versjon 3
1. Villemann og hass møy så prud, dei leika gulltavl i hennar bur.
— Så liflig leika Villemann for si skjønn jomfru
2. Kvòr gong gullterningjen rann omkring, så rann det ei tår på Magnills kinn.
3. "Græt'e du åker, ell græt'e du eng, ell græt'e du det at du sov i mi seng?"
4. "Græt'e du gull, ell græt'e du jord, ell græt'e du det at du sat ved mitt bord?"
5. "Eg græt inkje åker, eg græt inkje eng, eg græt inkje det at eg sov i di seng."
6. "Eg græt inkje gull, eg græt inkje jord, eg græt alli det at eg sat ved ditt bord."
7. "Eg græt'e meir fyr mitt kvite hold, at det må kje koma i svartan mold."
8. "Eg græt'e meir fyr mitt gule hår, at det må kje rotne i Vendels å."
9. "Eg græt'e så mykje fyr Blide-bru, der sokk til bonns mine systrar tvo."
10. "Magnill, Magnill still din gråt: eg skò bygggje bru ivi Vendels å."
11. "Eg skò byggje brui så håg og så ny og setje derunde stolpar av bly."
12. "Eg sko byggje brui så sterk og så håg og setje derunde stolpar av stål."
13. "Og alle mine sveinar skò ride i rad — eg vaktar deg nok for det kalde bad."
14. "Å, du må byggje om du vil, unde sky: det kan ingjen ifrå si folloga fly!
15. Du må byggje av bly, du må byggje av stål: det kan ingjen si folloga fly ifrå!"
16. Villemann let si ferd i rekkje, fir' og tjuge fyre og fir' og tjuge etter.
17. Då dei kom midtepå håge bru, då snåva hennar gangar i raude gullsko.
18. Gangaren snåva i raude gullsaum, og jomfruva raut åt stride straum.
19. Stolt Magnill slo opp med kvite hand: "Å Villemann, Villemann! hjelp meg i land!"
20. Villemann tala til smådrengjen sin: "Du hentar meg horpa i raude gullskrin!"
21. Fram kom horpa så vent ho let alt sat Villemann, sårt han gret.
22. Villemann gjeng'e for straumen å stå, meistarleg kunne han gullhorpa slå.
23. Han leika med lenpe, han leika med list: fuglen dåna på ville kvist.
24. Han leika med lempe han leika med gny: det gjallar i berg, og det rungar i sky.
25. Villemann leika så lang ein leik: då rivna borkjen av or og eik.
26. Han leika av topp, han leika av tre, han leika honni av kvike fe.
27. Han leika med vreide og leika med harm, han leika Magnill av nykkjens arm.
28. "Der hev du den eine, der hev du dei tvo, lat meg no hava mitt vatn i ro."
29. "Velkomi den fysste, velkomne dei tvo! men alli skò du hava ditt vatn i ro! "
30. Villemann leika og horpa skein, nykkjen han sprakk i hardan stein.
31. Dei fysste ordi som Magnill tala: "Sæl er den mo'er slik son må hava!"
32. "Sæl er den mo'er slik son'e å, endå sælar den honom må få!"
— Så liflig leika Villemann for si skjønn jomfru
Norske vokale folketonesjangre
Villemann og Magnhild
Tilbake til norske folketoner og ballader
Norske vokale folketonesjangre
Lokk, huving og ljaling
Middelalderballader
Alfabetisk liste folketoner og ballader
(Det er ikke alltid like lett å notere slik man synger...eller å synge slik som notert....)
Gulltavle er et terningspill, som kanskje peker på hell og uhell, og det som er skjebnebestemt. Runene står for kunnskap. Ved å bruke sin kunnskap kan Villemann redde Magnhild fra Nøkken.
Nøkken vil ha tak i Magnhild. Hun er kjæreste med Villemann og skal gifte seg med han. Magnhild gråter fordi hun tenker at hun skal lide samme skjebne som sine søstre, som ble tatt av Nøkken. Villemann og Magnhild sitter og spiller et terningspill, og Villemann spør hvorfor hun gråter. Hun svarer at hun gråter for sine søstre, som falt fra broa over elven. Villemann sier han skal bygge ny bro, slik at Magnhild kan ri over. Magnhild sier at den broa må være sterk. Han bygger bro, men på broa snubler hesten, slik at hun flyter avgårde i strømmen, der Nøkken venter på henne. Hun roper på Villemann. Villemann ber tjenestegutten løpe etter harpa. Villemann spiller på harpa si, og redder slik Magnhild fra Nøkkens grep. Visa ender med at Nøkken sprekker som et troll, og blir til stein.
Hennar bur = rommet hennes
Versjon 1 - Utdrag
Å Villemann og hans møy så prud
- hei fagraste lindelauvet alle,-
dei leika gulltavle i hennar bur.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Kvar gong gullterningen rann umkring
- hei fagraste lindelauvet alle,-
so rann det ei tåre på Magnhilds kinn.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Græte du åker, eller græte du eng,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
ell græte du det at du sov i mi seng?
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
---
Eg græt inkje åker, eg græt inkje eng,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
eg græt inkje de at eg sov i di seng.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Då dei kom midte på håge bru
- hei fagraste lindelauvet alle,-
Då snåva hennar gangar i raude gullsko
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Gangaren snåva i raudegullsaum
- hei fagraste lindelauvet alle,-
og jomfruva raut åt stride straum
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Stolt Magnhild slo opp med kvite hand
- hei fagraste lindelauvet alle,-
Å Villemann, Villemann hjelp meg i land
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Villemann tala til smådrengjen sin:
- hei fagraste lindelauvet alle,-
Du hentar meg horpa i raude gullskrin.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
---
Han leika med lempe, han leika med list
- hei fagraste lindelauvet alle,-
fuglen dåna på ville kvist.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
--
Han leika med vreie og leika med harm,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
han leika Magnhild av Nykkjens arm.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
Visa ender med at Nøkken sprekker og blir til stein.
Villemann leika og horpa skein,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
nykkjen han sprakk i hardan stein.
-Ved dei runer so lyster han å vinne.
---
I en annen versjon heter det i sluttstrofene:
Så slo han si horpe te bonns i si harm
- hei fagraste lindelauvet alle,-
for å utvinne krafti av trollenes arm.
Å upp så kome trolli or djupaste sky,
- hei fagraste lindelauvet alle,-
det gjalla i berg og det runga i sky.
Du kan høre en variant på cd'en Hugen leikar så vide Opptak fra Norsk folkemusikksamling.
Versjon 2
1938 av O.M. Sandvik etter Høye Strand, Seljord, Telemark.
Orig.ms. NB Mus ms a 2124:1053. Sandviks manuskriptsamling.
TSB A 50
Kilde: http://www.bokselskap.no/boker/middelalderballader/villemann
– Hei fagraste lindelauvi alle –
Der ville han gullharpa slå
– Ved dragonerne de lystede å vinne –
2. Villemann tala te smådrengjen sin.
Du hentar meg harpa i raue gullskrin.
3. Villemann gjenge for straumen å stå.
Lysteleg konne han gullharpa slå.
4. Han leika med lempe han leika med list.
Å fuggelen tala på grøne kvist.
5. Han leika med kny han leika med harm.
Han leika Magnhild av nykkens arm.
6. Å upp so kome trolli.
Det gjalla i berg o det rulla i sky.
7. Så slo han si horpe te bonns i si harm.
For å utvinne kraft ifra trollenes arm.
Tekstoppskrift:
1938 av Rolf Myklebust etter Høye Strand, Seljord, Telemark.
NRK Rolf MAGN. 756 opptak: 31/10 1938
TSB A 50
Versjon 3
— Så liflig leika Villemann for si skjønn jomfru
2. Kvòr gong gullterningjen rann omkring, så rann det ei tår på Magnills kinn.
3. "Græt'e du åker, ell græt'e du eng, ell græt'e du det at du sov i mi seng?"
4. "Græt'e du gull, ell græt'e du jord, ell græt'e du det at du sat ved mitt bord?"
5. "Eg græt inkje åker, eg græt inkje eng, eg græt inkje det at eg sov i di seng."
6. "Eg græt inkje gull, eg græt inkje jord, eg græt alli det at eg sat ved ditt bord."
7. "Eg græt'e meir fyr mitt kvite hold, at det må kje koma i svartan mold."
8. "Eg græt'e meir fyr mitt gule hår, at det må kje rotne i Vendels å."
9. "Eg græt'e så mykje fyr Blide-bru, der sokk til bonns mine systrar tvo."
10. "Magnill, Magnill still din gråt: eg skò bygggje bru ivi Vendels å."
11. "Eg skò byggje brui så håg og så ny og setje derunde stolpar av bly."
12. "Eg sko byggje brui så sterk og så håg og setje derunde stolpar av stål."
13. "Og alle mine sveinar skò ride i rad — eg vaktar deg nok for det kalde bad."
14. "Å, du må byggje om du vil, unde sky: det kan ingjen ifrå si folloga fly!
15. Du må byggje av bly, du må byggje av stål: det kan ingjen si folloga fly ifrå!"
16. Villemann let si ferd i rekkje, fir' og tjuge fyre og fir' og tjuge etter.
17. Då dei kom midtepå håge bru, då snåva hennar gangar i raude gullsko.
18. Gangaren snåva i raude gullsaum, og jomfruva raut åt stride straum.
19. Stolt Magnill slo opp med kvite hand: "Å Villemann, Villemann! hjelp meg i land!"
20. Villemann tala til smådrengjen sin: "Du hentar meg horpa i raude gullskrin!"
21. Fram kom horpa så vent ho let alt sat Villemann, sårt han gret.
22. Villemann gjeng'e for straumen å stå, meistarleg kunne han gullhorpa slå.
23. Han leika med lenpe, han leika med list: fuglen dåna på ville kvist.
24. Han leika med lempe han leika med gny: det gjallar i berg, og det rungar i sky.
25. Villemann leika så lang ein leik: då rivna borkjen av or og eik.
26. Han leika av topp, han leika av tre, han leika honni av kvike fe.
27. Han leika med vreide og leika med harm, han leika Magnill av nykkjens arm.
28. "Der hev du den eine, der hev du dei tvo, lat meg no hava mitt vatn i ro."
29. "Velkomi den fysste, velkomne dei tvo! men alli skò du hava ditt vatn i ro! "
30. Villemann leika og horpa skein, nykkjen han sprakk i hardan stein.
31. Dei fysste ordi som Magnill tala: "Sæl er den mo'er slik son må hava!"
32. "Sæl er den mo'er slik son'e å, endå sælar den honom må få!"
— Så liflig leika Villemann for si skjønn jomfru
Ressurser
http://www.agderfolk.no/nyarkivsok.php
Med ordforklaringer: http://arkiv.ndla.no/node/12299
http://www.bokselskap.no/boker/middelalderballader/villemann
Video 1
Video 2